Mojok
KIRIM ARTIKEL
  • Esai
  • Liputan
    • Jogja Bawah Tanah
    • Kabar
    • Sekolahan
    • Sehari-hari
    • Sosok
    • Kuliner
    • Fragmen
    • Catatan
    • Urban
    • Bidikan
    • Jagat
    • Suara Bawah Tanah
    • Eksplor
  • Tajuk
  • Pojokan
  • Kilas
  • Cuan
  • Otomojok
  • Malam Jumat
  • Video
  • Terminal
Tidak Ada Hasil
Lihat Semua Hasil
Logo Mojok
  • Esai
  • Liputan
    • Jogja Bawah Tanah
    • Kabar
    • Sekolahan
    • Sehari-hari
    • Sosok
    • Kuliner
    • Fragmen
    • Catatan
    • Urban
    • Bidikan
    • Jagat
    • Suara Bawah Tanah
    • Eksplor
  • Tajuk
  • Pojokan
  • Kilas
  • Cuan
  • Otomojok
  • Malam Jumat
  • Video
  • Terminal
Tidak Ada Hasil
Lihat Semua Hasil
Logo Mojok
Kirim Artikel
Tidak Ada Hasil
Lihat Semua Hasil
  • Esai
  • Liputan
  • Tajuk
  • Pojokan
  • Kilas
  • Cuan
  • Otomojok
  • Malam Jumat
  • Video
  • Terminal
Beranda Corak Rerasan

Basa Ngapak sing Ora Bakal Ilang

Arienal Aji Prasetyo oleh Arienal Aji Prasetyo
10 Agustus 2018
A A
basa ngapak
Bagikan ke WhatsAppBagikan ke TwitterBagikan ke Facebook

MOJOK.CO – Wong ngapak kuwe bangga karo dialeke dewek. Identitase langsung keton sekang logat khase sing jan-jane angel dikuasai wong-wong liya sing udu wong ngapak.

Nyong duwe kanca bocah ngapak, sing ora tau ngomong nganggo bahasa ngapak, nak lagi kumpul karo kanca-kanca. Nyong maklum. Mayoritas kanca-kanca kampus pancen akeh sing ora ngerti bahasa ngapak. Kanca-kanca Jawa Timuran, Jogja, Solo, jarang sing paham, apa maning kanca-kanca luar pulau.

Mulane, ben paham kabeh, mending ngomong nganggo bahasa sing kabeh ngerti, tur paham. Wong ngapak ngomong nganggo bahasa ngapak nang pergaulan njaba wilayah, ya ora ana sing paham.

Wong-wong ngapak kuwe wis nduwe jargone dewek sing dadi andalan: “ora ngapak ora kepenak!”, “ora ngapak, dupak!”, “ora ngapak, sikat!”, “mangan ora mangan asal ngapak!”, tur akeh liya-liyane.

Propaganda-propaganda kuwe njur dienggo ‘aksi sepihak’ kanggo wong-wong sing sok ngomong “cantik-cantik/ganteng-ganteng kok ngapak”, utawa wong ngapak sing ora gelem ngaku nek deweke kuwe ya asline ngapak.

Wong ngapak kuwe bangga karo dialeke dewek. Identitase langsung keton sekang logat khase sing jan-jane angel dikuasai wong-wong liya sing udu wong ngapak.

Wong daerah timur wilayah ngapak (mbandhek) bakal kangelan ngomong basa ngapak, utawa pisuhane wong ngapak. Wong enggane gur arep ngomong “iya koh” apa “nyong” bae be isih wagu.

Timbang sinau ngapak, sinau basa Russia malah kayane luwih gampang. Nyatane, genah angel koh arep ngomong “telembuk”, “ngode”, “iya koh”, “nggere”, “mbok”, “ora nana pendidikane babar blas” nganggo nada, mimik, intonasi, karo kecocokane konteks keadaan.

Tapi beda nak wong-wong ngapak kiye ketemu kanca sing padha-padha ngapak. Watak cablaka-ne mesti langsung metu. Cablaka berarti sifat jujur, sederhana, apa anane, ora digawe-gawe. Iki wes dadi semacam sifat wong ngapak.

Nak maca sejarahe, daerah ngapak utawane daerah eks karesidenan Banyumas, mesti ngerti sifat cablaka, utawa tokoh Carub Bawor. Carob Bawor iki salah sijine tokoh punakawan nang wayang purwa gagrag pedalangan mBanyumasan, karo pedalangan Pasundan. Carob Bawor digambarna dadi tokoh sing jujur, sederhana, apa anane, karo apik sifate.

Ora akeh sing ngerti, sebenere dialek/logat ngapak lewih tua timbang dialek Jogjanan, Surakartanan, utawa daerah lain nang Jawa. Dialek Jogja, Solo, terlahir bar ngadhekke kerajaan Mataram.

Wong-wong sing ngomong nganggo dialek ngapak, ngarani wong-wong sing ngomong dialek Jogjanan, Surakartanan, karo sebutan “mbandhek”. Mbandhek asale sekang kata gandhek, sing artine pengawal utawa pelayan.

Nang jaman kerajaan, gandhek mesti kudu sopan karo rajane, ora kena sekarape dewek. Kesopanan kuwe mau, salah sijine nang bahasa sehari-hari. Cara ngomong gandhek nang rajane kudu alus.

Suwe-suwe, kealusan bahasa gandhek dadhi diterapna nang lingkungan keraton karo daerah sing nang ngisore. Menurut G. Mudjanto, bahasa mbandhekan mau digunakna dadi alat legitimasi keraton.

Iklan

Bedane logat ngapak karo logat mbandhekan, sing paling jelas nang huruf a, karo huruf-huruf konsonan sing cara macane bedha. Logat ngapak, huruf a tetep diwaca a. Tapi nang logat mbandhekan, huruf a dibaca o.

Kenangapa daerah ngapak ora terpengaruh nganggo bahasa mbandhekan? Ya soale daerah ngapak ora duwe keraton, utawa adoh sekang keraton. Istilah populere “adoh ratu, cepak watu”. Mulane dialek ngapak tetep digunakna kanggo bahasa sehari-hari.

Siji maning sing kowe-kowe padha kudu ngerti, nenek moyange wong mBanyumasan asale sekang Majapahit, jenenge Raden Baribin. Raden Baribin mbojo karo putri sekang Pasundan, Dewi Pamekas. Pernikahan wong loro kuwe sing nurunna penguasa-penguasa lokal nang daerah mBanyumasan.

Nak ngerti sejarahe, wong ngapak kudune bangga karo dialeke dhewek. Tapi kadang- kadang ana wong sing nggayane ora umum. Apa maning sing nembe bali sekang perantauan. Ngomonge wes ora nganggo “nyong”, tapi ngomonge nganggo “loe”, “gue”, bahasa Jakartanan sing biasane anane nang tivi thok.

Wong kuwe mau wes ra due watak cablaka babar blas. Tapi wong kuwe mau ora sadar nak logat ngapake kenthel mbanget. Logat ngapak ora bakal ilang. Wong ngapak pancen gampang beradaptasi karo lingkungan anyar.

Wong ngapak bisa ngomong Jogjanan, Jawa Timuran, Maduranan, utawane Batak. Tapi nak bali ngomah, kadang bahasa rantauane digawa-gawa, tapi ngapake ora ilang.

Wes, timbang mumet, “ibuneh, es teh, ibuneh!”

Terakhir diperbarui pada 22 September 2018 oleh

Tags: banyumasbasa Jawadialegngapakwatak cablaka
Arienal Aji Prasetyo

Arienal Aji Prasetyo

Artikel Terkait

Purwokerto .MOJOK.CO
Urban

Purwokerto Tempat Pensiun Terbaik, tapi Bukan untuk Semua Orang: Kamu Butuh 4 Skill Ini Buat “Survive”

18 April 2026
Pekerja Jogja kaget pindah kerja di Purwokerto demi alasan slow living. Tapi kaget dengan karakter orang Banyumas MOJOK.CO
Urban

Pekerja Jogja Pindah Kerja ke Purwokerto Nyari Slow Living, Tapi Dibuat Kaget sama Karakter Orang Banyumas karena di Luar Ekspektasi

6 April 2026
Kemang, Saksi Bisu Kepura-puraan Perantau Jawa: Rela Ngomong “Lu-Gue” hingga Paksa Selera Musik demi Bisa Bergaul di Jaksel MOJOK.CO
Ragam

Kemang, Saksi Bisu Kepura-puraan Perantau Jawa: Rela Ngomong “Lu-Gue” hingga Paksa Selera Musik demi Bisa Bergaul di Jaksel

6 Januari 2026
Setelah 6 Tahun Merantau ke Luar Jawa, Saya Jadi Takut untuk Kembali Kerja di Jakarta MOJOK.CO
Esai

Setelah 6 Tahun Merantau ke Luar Jawa, Saya Jadi Takut untuk Kembali Kerja di Jakarta

11 Juni 2025
Muat Lebih Banyak

Terpopuler Sepekan

Cara Beli Rumah di Desa Tanpa Dihantui KPR Puluhan Tahun MOJOK.CO

Punya Rumah di Desa Itu Perkara Mudah bagi Pasangan Muda, Yang Susah adalah Membeli Privasi dan Rasa Nyamannya

4 Agustus 2026
Selamat Jalan Nasirun: Kisah di Balik Sang Maestro Nggak Mau Punya HP MOJOK.CO

Selamat Jalan Nasirun: Kisah di Balik Sang Maestro Nggak Mau Punya HP

1 Agustus 2026
Lahir di lingkungan NU tapi justru menemukan kedamaian di Muhammadiyah. MOJOK.CO

Tumbuh di Desa dengan Tradisi Keagamaan yang Kental, Saya Justru Menemukan Kedamaian di Muhammadiyah dengan Rasionalitasnya

3 Agustus 2026
Mahasiswa KKN di desa

Suasana KKN Tak Seindah Konten di TikTok: Banyak Drama Sesama Mahasiswa, hingga Tangis Palsu Saat Perpisahan dengan Warga Desa

5 Agustus 2026
Tangan-tanga pembuat apem ya qowiyyu: alasan kue tradisional khas Jatinom, Klaten, tak lekang waktu MOJOK.CO

Tangan-tangan Pembuat Apem Ya Qowiyyu: Alasan Kue Tradisional Jatinom Klaten Tak Lekang Waktu

4 Agustus 2026
Derita lansia pakai cashless seperti QRIS. MOJOK.CO

Derita Lansia Tak Bisa Beli Roti Hanya karena QRIS yang Menghantui

4 Agustus 2026

Video Terbaru

Di Balik Panggung "Sebat Dulu Live on Stage": Kunto Aji, Hadroh, dan Spiritualitas Pembebasan

Di Balik Panggung “Sebat Dulu Live on Stage”: Kunto Aji, Hadroh, dan Spiritualitas Pembebasan

23 Juni 2026
Mia Bustam dan Jejak Kelam 1965 dalam Dunia Seni Rupa

Mia Bustam dan Jejak Kelam 1965 dalam Dunia Seni Rupa

6 Juni 2026
Minahasa yang Bukan Cuma Bunaken: Roman Remy Silado, Mestizo, dan Aroma Sabut Kelapa

Minahasa yang Bukan Cuma Bunaken: Roman Remy Silado, Mestizo, dan Aroma Sabut Kelapa

31 Mei 2026


Google News
Ikuti mojok.co di Google News
WhatsApp
Ikuti WA Channel Mojok.co
WhatsApp
Ikuti Youtube Channel Mojokdotco
Instagram Twitter TikTok Facebook LinkedIn
Trust Worthy News Mojok  DMCA.com Protection Status

Tentang
Kru
Kirim Artikel
Kontak

Kerjasama
Pedoman Media Siber
Kebijakan Privasi
Laporan Transparansi

PT NARASI AKAL JENAKA
Perum Sukoharjo Indah A8,
Desa Sukoharjo, Ngaglik,
Sleman, D.I. Yogyakarta 55581

[email protected]
+62-851-6282-0147

© 2026 PT Narasi Akal Jenaka. All Rights Reserved.

Tidak Ada Hasil
Lihat Semua Hasil
  • Esai
  • Liputan
    • Jogja Bawah Tanah
    • Kabar
    • Kampus
    • Sosok
    • Kuliner
    • Fragmen
    • Ragam
    • Catatan
  • Tajuk
  • Pojokan
  • Kilas
  • Cuan
  • Otomojok
  • Malam Jumat
  • Video
  • Terminal Mojok
  • Mau Kirim Artikel?

© 2026 PT Narasi Akal Jenaka. All Rights Reserved.